I „proszę rzucić palenie” rozlega się kiedy zamykasz drzwi gabinetu! Słyszałeś to już wiele razy. I teraz lekarz znowu rzuca oklepany slogan. Teraz? Przecież i tak mam już raka! Na pewno jest za późno! Co to teraz zmieni? Jeden papieros nie zaszkodzi – myślisz. Gdy w głowie kłębi się tyle myśli, to jeszcze bardziej masz ochotę zapalić. Gniew, strach, niepewność, a to Cię uspokaja… A może jednak warto?
Nie obiecam Ci, że będzie łatwo bo nikotynizm to silny nałóg, ale zapewniam, że można i warto! Rzucenie nałogu jest jedną z najlepszych rzeczy, jakie możesz zrobić dla swojego obecnego i przyszłego zdrowia.
Odstawienie papierosów można śmiało uznać za element leczenia onkologicznego. Rzucenie palenia po diagnozie nowotworowej niesie korzyści zdrowotne niezależnie od stadium i rokowania. Najwięcej korzyści przynosi zaprzestanie palenia na 2 miesiące przed operacją. Jednak, jeśli do rozpoczęcia leczenia został Ci tydzień – wiedz, że nadal warto!
Nawet 1 dzień bez papierosa przed operacją poprawia zaopatrzenia tkanek w tlen.
Wypalenie 1 papierosa zmniejsza ilość tlenu dostępnego dla tkanek o 8%, co jest równoznaczne przebywaniu na wysokości 1200 m n.p.m.
Rzucenie palenia to Twój wkład w efekty leczenia i jeden z najważniejszych kroków, który możesz podjąć. To Twój wpływ na poprawę wyników leczenia onkologicznego i szybszy powrót do zdrowia. Zaprzestanie palenia przed planowanym zabiegiem chirurgicznym może znacznie zmniejszyć ryzyko powikłań i przyspieszyć proces gojenia. Jest to również ważne dla ogólnego stanu zdrowia, gdyż zaprzestanie palenia zmniejsza ryzyko wielu przewlekłych chorób.
Rzucenie palenia po diagnozie nowotworowej:
- zmniejsza ryzyko powikłań okołooperacyjnych (min: anestezjologicznych, kardiologicznych, pielęgnacyjnych),
- zmniejsza skutki uboczne i ryzyko powikłań radio i chemioterapii,
- zwiększa skuteczność leczenia: radioterapii, chemioterapii, immunoterapii
- zmniejsza ryzyko wystąpienie kolejnego nowotworu
- zmniejsza nasilenie dolegliwości bólowych i poprawia skuteczności leczenia przeciwbólowego
Rzucenie palenia przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego może obniżyć ryzyko zgonu o 30-40%.
Ryzyko wystąpienia niektórych chorób związanych z paleniem — w tym w tym chorób serca, udaru mózgu, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) i 13 nowotworów — zmniejsza się po rzuceniu nałogu. Badania potwierdzają, że osoby, które przeżyły raka również mogą zmniejszyć ryzyko śmierci z powodu raka, rzucając palenie.
Korzyści z rzucenia palenia – kiedy zauważysz pierwsze efekty?
Regeneracja organizmu po rzuceniu palenia rozpoczyna się niemal natychmiastowo. Biologiczny okres półtrwania nikotyny wynosi 2 h. Oznacza to, że w ciągu tego czasu połowa nikotyny, którą przyjąłeś z ostatnim papierosem, jest metabolizowana przez wątrobę i usuwana przez nerki. Już po 20 minutach od przyjęcia ostatniej dawki dochodzi do zwolnienia akcji serca, a po kilku godzinach obniżają się wartości ciśnienia tętniczego. Można to uznać za pierwsze objawy oczyszczania organizmu.
W pierwszych godzinach od ostatniego papierosa spada również stężenie dwutlenku węgla. Wzrasta wtedy wysycenie hemoglobiny krwi tlenem i jego dystrybucja po tkankach. Warto, abyś wiedział, że każdy papieros wypalony podczas leczenia onkologicznego pogłębia problem niedotlenienia organizmu i znacząco obniża komfort życia. Niedotlenienie jest jedną z przyczyn braku sił, osłabienia na, które często skarżą się pacjenci onkologiczni.
Korzyści z rzucenia palenia dla układu oddechowego
Szacuje się, że na przewlekłe choroby dolnych dróg oddechowych w ciągu swojego życia zachoruje co piąty palacz.
Wśród pacjentów cierpiących na duszność spowodowaną przewlekłymi chorobami dolnych dróg oddechowych (przewlekłe zapalenie oskrzeli, astma oskrzelowa, POChP) 85-90% to palacze.
Zaprzestanie palenia może zmniejszyć lub opóźnić utratę funkcji płuc i spowolnić postęp POChP jeśli już masz zdiagnozowaną chorobę współistniejącą.
Wystarczą 24 godziny bez papierosa, by organizm całkowicie pozbył się dwutlenku węgla – wtedy zaczyna się oczyszczanie płuc po rzuceniu palenia. Po trzech dniach byłym palaczom dużo lepiej się oddycha, a to dlatego, że oskrzela są rozluźnione. Po 1-2 tygodniach zmniejsza się produkcja śluzu i nadreaktywność drzewa oskrzelowego. W podobnym czasie powraca również odpowiednia cyrkulacja powietrza w układzie oddechowym. Po dwóch miesiącach płuca byłego palacza pracują już normalnie, a po trzech miesiącach wzrasta ich wydajność. Zdaniem ekspertów nawet o 10 procent.
Usuwając ze swojego życia dym tytoniowy, pozbywasz się toksycznych substancji, które powodują paraliż mechanizmów oczyszczania dróg oddechowych. Możesz oddychać spokojnie i rytmicznie, zmniejszyć ryzyko infekcji dróg oddechowych i zapanować nad duszącym kaszlem. Kaszel i zwiększoną produkcja śluzu organizm może wykorzystać, by bronić Cię przez ewentualną infekcją, a nie trującym dymem. Rezygnując z tytoniu, znacząco zmniejszasz ryzyko infekcji dróg oddechowych.
Rzucenie palenia to dla Ciebie większy spokój i komfort podczas badań i leczenia. Pamiętaj, że szpital jako miejsce publiczne jest strefą wolą od papierosów. Dziś jeszcze o tym nie myślisz, ale podczas wielu badań przez kilkanaście minut musisz leżeć nieruchomo w jednej pozycji. Duszący kaszel i brak możliwości zapanowania nad oddechem mogą Ci utrudnić a niekiedy uniemożliwić przeprowadzenie niektórych badań oraz wykluczyć z niektórych technik leczenia. Rzucenie palenia może pomóc w trakcie radioterapii (technika DIBH). Prowadzenie wentylacji podczas ewentualnego zabiegu operacyjnego również będzie łatwiejsze i bezpieczniejsze (zmniejszasz ryzyko wystąpienia ARDS).
Korzyści z rzucenia palenia dla układu pokarmowego i odżywienia
Już po 24h od ostatniego papierosa oczyszczanie organizmu niesie za sobą zmianę w odczuwaniu zapachów i smaku. Po 4 dniach zmniejsza się podrażnienie błony śluzowej żołądka i normalizuje wydzielanie soku żołądkowego. Zmniejsza się nadkwaśność i dyskomfort z nią związany. Stale drażniona błona śluzowa zaczyn się odbudowywać. To bardzo ważne, ponieważ skutkiem ubocznym leczenia onkologicznego może być obniżony apetyt i różnego rodzaju problemy ze strony przewodu pokarmowego. Decydując się porzucenie nałogu, korzystnie wpływasz na lepsze odżywienie i ogólną kondycję swojego organizmu. Zmniejszasz ryzyko niedożywienia, na które szczególnie narażeni są pacjenci cierpiący z powodu nowotworów odtytoniowych.
Korzyści z rzucenia palenia dla układu krążenia
Palenie papierosów jest jednym z głównych czynników ryzyka choroby wieńcowej i zawału serca. Abstynencja nikotynowa sprzyja zmniejszeniu wydzielania hormonów stresu (kortyzolu i katecholamin) i obniża ryzyko zakrzepów, na które pacjent onkologiczny jest szczególnie narażony. Wydzielane w nadmiarze – mogą prowadzić do takich chorób jak nadciśnienie tętnicze i choroba niedokrwienna serca. Jeśli cierpisz już na chorobę wieńcową, rzucenie nałogu może zmniejszyć ryzyko zgonu z jej powodu, wystąpienia nowego rodzaju choroby serca lub nawrotu choroby.
- po roku o połowę, w stosunku do palaczy, spada ryzyko zawału mięśnia sercowego,
- po 15 latach ryzyko wystąpienia zawału serca u byłych palaczy jest takie samo jak u osób, które nie palą.
Korzyści z rzucenia palenia dla układu odpornościowego
Twój układ immunologiczny to wyspecjalizowany i wielopoziomowy system. Odporność wrodzona i nabyta broni Cię przed intruzami z zewnątrz i sabotażem komórek organizmu. Palenie wpływa zarówno na odporność wrodzoną, jak i nabytą. Nowotwór powstaje, kiedy układ odpornościowy nie zadziała na czas i coś wymknie się spod jego kontroli. Złapałeś kapcia! Sztab ludzi pracuję, abyś wrócił do zdrowia i sprawności. Możesz im pomóc! Palenie jest dla Twojej odporności jak chodzenie gołą stopą po gwoździach. Zadbaj o swoją odporność, rzucając palenie. Zmniejszy to ryzyko infekcji i powikłań w trakcie leczenia i pomoże uchronić przed kolejnym kapciem w przyszłości.
Wiesz już, jak palenie wpływa na poszczególne układy w Twoim organizmie. Wiesz, również że rzucenie palenia jest korzystne bez względu na wiek, diagnozę, etap czy sposób leczenia.
Wierzę, że podjąłeś już decyzję ale aby łatwiej było Ci w niej wytrwać poniżej znajdziesz jeszcze kilka informacji potwierdzające korzyści z rzucenia palenia po diagnozie nowotworowej:
Wpływ rzucenia palenia na leczenie onkologiczne
Zwiększona odpowiedź na leczenie, zarówno chemio- jaki radioterapię,
Składniki dymu tytoniowego obniżają stężenie / skuteczność niektórych leków. Dym tytoniowy zwiększa metabolizm w wątrobie wielu leków. Kontynuacja palenia może zmniejszać efektywność chemioterapeutyków oraz innych leków stosowanych w leczeniu pacjentów chorych na nowotwór. U palaczy obserwujemy również ok. 1/3 niższą odpowiedź na radioterapię.
Lepsze gojenie ran i mniej powikłań
Niekorzystny wpływ palenia tytoniu na skórę wynika z nakładania się wielu mechanizmów. Jednak papieros nie zaszkodzi, myślisz. Kończysz papierosa a skurcz naczyń krwionośnych, który wywołała zawarta w nim nikotyna, utrzymuje się jeszcze 90 min. W ten sposób, przez naczynia krwionośne palacza przepływa aż o jedną czwartą mniej krwi. Komórki są niedotlenione i brakuje im składników odżywczych. Palenie osłabia układ odpornościowy a nikotyna uszkadza włókna kolagenu i elastyny, wskutek czego skóra traci elastyczność, jędrność i sprężystość. Przyczynia się to do jej spadku odporności na mikrourazy i większą podatność na różnego rodzaju zakażenia. Wszystko to sprawia, że palenie papierosów nie tylko negatywnie wpływa na czas trwania gojenia ran, ale może prowadzić do powikłań pooperacyjnych, takich jak: krwawienie z rany, dolegliwości bólowe spowodowane stanem zapalnym czy większej widoczność blizn. Dotyczy to również regeneracji błon śluzowych, dziąseł i tkanki kostnej.
Ryzyko powikłań związanych ze skutecznym gojeniem ran spada po 3-4 tygodniach od ostatniego papierosa.
U niepalących pacjentów poddanych radioterapii, obserwuje się <1 miesiąca krótszy okres powikłania w postaci zapalenia błony śluzowej jamy ustnej niż u palaczy.
Mniej bólu
Doświadczenia pokazują, że pacjenci palący częściej zgłaszają dolegliwości bólowe oraz słabiej reagują na leczenie przeciwbólowe.
Używanie tytoniu a ryzyko rozwoju nowotworu
Jak osoba paląc pewnie wiesz, że palenie łączy się z rakiem płuca. Badani pokazują, że niewielu palaczy wie, że pozostając w nałogu znacząco zwiększa ryzyko rozwoju 13 innych nowotworów. Każdy tkanka dotknięta w jakiś sposób substancję zawarte w papierosach i innych wyrobach tytoniowych jest bardziej podatna na nowotworzenie.
Z czasem, który mija od rzucania palenia spada również ryzyko kolejnego pierwotnego nowotworu:
Szacuje się, że używanie tytoniu odpowiada za około (Centers for Disease Control and Prevention, 2020):
- 85% przypadków rozpoznań na nowotwory złośliwe narządów głowy i szyi,
- 80-90% przypadków raków płuca u mężczyzn oraz 60-70% przypadków tej diagnozy u kobiet,
- 20% przypadków nowotworu złośliwego żołądka, jest to więcej niż m.in. otyłość,
- 20% przypadków raka trzustki, co więcej szacuje się, że w przypadku palących pacjentów z tą diagnozą ryzyko przedwczesnego zgonu jest o 40% wyższe niż w przypadku pacjentów, którzy nigdy nie palili tytoniu,
- 50% przypadków raka pęcherza jest bezpośrednio spowodowanych paleniem i jest to w tym przypadku najpoważniejszy czynnik ryzyka,
- 25–30% przypadków nowotworu złośliwego nerki choć czynniki ryzyka dla tego nowotworu nie są dobrze określone,
W kolejnych miesiącach abstynencji znacząco spada ryzyko nawrotów:
- po pięciu latach spada ryzyko zachorowania na raka pęcherza i szyjki macicy,
- po 10 latach byli palacze są o połowę mniej narażeni na raka płuc niż osoby palące,
- po 10 latach również znacząco maleje prawdopodobieństwo zachorowania na raka jamy ustnej i krtani,
- po 20 latach od wypalenia ostatniego papierosa następuje całkowita regeneracja płuc i są oni tak samo narażeni na raka płuc jak osoby niepalące papierosów,
- w ciągu kilku lat spada ryzyko choroby nowotworowej pęcherza moczowego, lecz nawet po 20 latach od zaprzestania nałogu jest ono większe niż u osób, które nigdy nie paliły.
Eliminacja nałogów jest jednym z 4 filarów prehabilitacji. Prehabilitacja to wielokierunkowe, holistyczne przygotowanie pacjenta do leczenia szczególnie operacyjnego i onkologicznego. Prehabilitacja to szereg działań profilaktycznych opartych o aktualną wiedzę, które mają na celu stworzenie rezerwy czynnościowej i metabolicznej, aby organizm lepiej zareagował na wysiłek i obciążenie związane z leczeniem.
Podsumowanie
Rzucenie palenia jest jedną z najważniejszych decyzji zdrowotnych, jaką można podjąć po diagnozie nowotworowej. Palenie nie tylko pogarsza ogólny stan zdrowia, ale także obniża skuteczność leczenia onkologicznego, zwiększa ryzyko powikłań i spowalnia proces regeneracji organizmu. Korzyści zdrowotne wynikające z zaprzestania palenia są widoczne niemal natychmiast – od poprawy cyrkulacji i funkcji oddechowych po zwiększenie efektywności leczenia. Decyzja o rzuceniu palenia, niezależnie od momentu jej podjęcia, przynosi realne korzyści zarówno w trakcie terapii, jak i na przyszłość, zmniejszając ryzyko nawrotu choroby czy powikłań.
Ten artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie może zastąpić porady lekarskiej. Moim celem jest edukowanie pacjentów, aby świadomie mogli podjąć najlepsze dla nich decyzje. Chcę aby, wiedza którą przekazuję pomogła aktywnym pacjentom lepiej komunikować się z lekarzami i optymalnie wykorzystać czas swojej wizyty.
Źródła:
Ditre JW, Gonzalez BD, Simmons VN, Faul LA, Brandon TH, Jacobsen PB.(2010).Associations between pain and current smoking status among cancer patients. Pain. 2011 Jan;152(1):60-65. doi: 10.1016/j.pain.2010.09.001.,
Makles Z., Domański W. (2010). Palenie wyrobów tytoniowych – czynne i bierne zagrożenia chemiczne, Bezpieczeństwo Pracy: nauka i praktyka, 12/2010, 11-15. file:///C:/Users/Anna/Downloads/Makles-1.pdf ,
Sałata-Nowak, J., Flisiak, I., & Chodynicka, B. (2010). Effect of tobacco smoking on the skin. Dermatology Review/Przegląd Dermatologiczny, 97(5), 342-348.,
Smith J, Nastasi D, Tso R, Vangaveti V, Renison B, Chilkuri M.(2019). The effects of continued smoking in head and neck cancer patients treated with radiotherapy: A systematic review and meta-analysis. Radiother Oncol. 2019 Jun;135:51-57. doi: 10.1016/j.radonc.2019.02.021. Epub 2019 Mar 11.,
Qiu F, Liang CL, Liu H, Zeng YQ, Hou S, Huang S, Lai X, Dai Z.(2017) Impacts of cigarette smoking on immune responsiveness: Up and down or upside down? Oncotarget. 2017 Jan 3;8(1):268-284. doi: 10.18632/oncotarget.13613.
Dietetyk kliniczny specjalizujący się w opiece nad pacjentami onkologicznymi. W pracy łączy żywienie kliniczne z podejściem pełnym zrozumienia – od prehabilitacji i żywienia okołooperacyjnego po leczenie żywieniowe i wsparcie w rekonwalescencji.